Joanna Lisek


– literaturoznawczyni, tłumaczka, pracowniczka naukowa Katedry Judaistyki Uniwersytetu Wrocławskiego, gdzie wykłada literaturę i kulturę żydowską oraz język jidysz. Jej zainteresowania badawcze skupiają się głównie na poezji żydowskiej i działalności kobiet na gruncie kultury jidysz. W 2005 roku wydała książkę Jung Wilne – żydowska grupa artystyczna, w której na tle historycznym i społecznym przedstawiła historię żydowskiej formacji artystycznej Jung Wilne (1927–1943). Zredagowała następujące prace zbiorowe: w 2010 roku Nieme dusze? Kobiety w kulturze jidysz, a w 2015 Mykwa – rytuał i historia. Publikuje na łamach „Studia Judaica”, „Pamiętnika Literackiego”, „Kultury Ludowej”, „Midrasza”, „Słowa Żydowskiego”, „Ciwszn” i „Zadry”. Z jidysz na język polski tłumaczyła m.in. utwory Chaima Gradego, Abrahama Suckewera, Pui Rakowskiej, Kadii Mołodowskiej, Chany Lewin, Jenty Serdackiej, Chavy Rosenfarb. Dwukrotnie była stypendystką YIVO (Institute for Jewish Research) w Nowym Jorku (w 2001 – The Maria Salit-Gitelson Tell Memorial Fellow i 2009 – Workmen’s Circle/Dr Emanuel Patt Visiting Professorship). W 2012 roku opracowała program i uruchomienie licencjackich studiów judaistycznych na Uniwersytecie Wrocławskim, a w 2015 – studiów magisterskich. Jest inicjatorką oraz współrealizatorką projektu ochrony dziedzictwa kultury jidysz na Dolnym Śląsku. W 2008 roku była współorganizatorką wystawy Teatr Żydowski na Dolnym Śląsku pokazanej w ratuszu wrocławskim. Od 2011 roku należy do zarządu Fundacji „Dzielnicy Wzajemnego Szacunku Czterech Wyznań”. Jest członkinią zarządu Polskiego Towarzystwa Studiów Jidyszystycznych. Od 2009 roku współpracuje z Żydowskim Uniwersytetem Otwartym w Warszawie; od 2010 roku współpracuje z Centrum Historii Miejskiej we Lwowie, gdzie w ramach letnich szkół uczy języka jidysz i prowadzi wykłady o kulturze żydowskiej. W latach 2013–2015 współpracowała z Fundacją Bente Kahan przy realizacji polsko-norweskiego projektu „Jidysz far ale”, w ramach którego przygotowała merytorycznie wystawę Babiniec – kobiety w kulturze jidysz prezentowaną we Wrocławiu, Krakowie, Oslo i Trondheim. Opracowała merytorycznie projekt zajęć w Dzielnicy Wzajemnego Szacunku Czterech Wyznań w ramach programu Edukacja w Miejscach Pamięci. Ścieżki międzykulturowe. Prowadziła warsztaty dotyczące kultury żydowskiej skierowane dla dzieci i młodzieży m.in. dla: Fundacji Barak Kultury w Poznaniu, Fundacji „Dzielnicy Wzajemnego Szacunku Czterech Wyznań” w ramach projektu Dzieciaki, dla Szkoły Podstawowej Szalom Alejchem we Wrocławiu, dla Chrześcijańskiej Szkoły Podstawowej i Gimnazjum „Arka”. Od 2015 roku współpracuje z Centrum Dialogu im. Marka Edelmana w ramach projektu przekładu na język polski trylogii Chavy Rosenfarb pt. Drzewo życia, finansowanego przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego (program: Promocja literatury i czytelnictwa; priorytet: Literatura). Od 2017 roku jest głównym wykonawcą pięcioletniego projektu Kanon literatury wspomnieniowej Żydów polskich realizowanego w ramach NPRH (w module: Dziedzictwo Narodowe). W projekcie tym jest również redaktorem serii, która obejmie 28 tomów zawierających przekłady wspomnień żydowskich.

joanna.degler[at]gmail.com

Publikacje

  • Wczesna twórczość Kadii Mołodowskiej w poszukiwaniu tożsamości żydowskiej, kobiecej i poetyckiej, [w:] Żydzi i judaizm we współczesnych badaniach polskich, red. Stefan Gąsiorowski, Magdalena Ruta, t. 6, Kraków 2017, s. 199–220.
  • Peretz on the Froyen-Frage, [w:] The Trilingual Literature of Polish Jews from Different Perspectives, eds. Alina Molisak, Shoshana Ronen, Cambridge 2017, s. 172–182.
  • Joanna Lisek, „Ja jest tożsame nawet w swoich przemianach” – o książce Moniki Braun „Mona. Opowieść o życiu malarki”, „Midrasz” (2016) nr 3, s. 52–53.
  • Віленські роки Сари Рейзен, „Егупець” 26, Wilno–Kijów 2016, s. 105–124.
  • „Papirene brik” (Papierowy most) – poezja jako przekraczanie granic tożsamościowych we wczesnej twórczości Kadii Mołodowskiej, „Studia Poetica” 3 (2015), s. 110–127.
  • Beyond the Tsnue: Love in Yiddish Literature by Women, [w:] Jews in Eastern Europe. Ways of Assimilation, eds. Waldemar Szczerbiński, Katarzyna Kornacka-Szreło, Cambridge 2016, s. 184–196.
  • Yung Yidish, [w:] Enzyklopädie jüdischer Geschichte und Kultur, t. 6, Leipzig 2015, s. 485–487.
  • Jidysz – świat odzyskany (Rozmowa z dr Joanną Lisek), „Robb + Maggazin” 7–8 (2015), s. 5–10.
  • Jerzy Kichler. Odrodzenie życia żydowskiego w Polsce. Człowiek dialogu, red. Joanna Lisek, Marek Szajda, Wrocław 2015, s. 80.
  • Rozkwit poezji kobiet w nowoczesnej literaturze jidysz, „Midrasz” (2015) nr 4, s. 12–16.
  • „Сонце– це мій прарор, а слово – мій якір”. Вільнюські роки Аврома Суцкевера, „Егупець” nr 24, Kijów 2015, s. 485–502.
  • Biblijna Rachela i jej interpretacja w jidyszowej literaturze kobiet, [w:] Żydzi wschodniej Polski, seria III: Kobieta żydowska, red. Anna Janicka, Jarosław Ławski, Barbara Olech, Białystok 2015, s. 89–99.
  • Szymel Maurycy, [w:] Polski Słownik Biograficzny, Warszawa–Kraków 2015, t. L/2, s. 234–236.
  • Droga Maurycego Szymla do Mojsze Szimla, [w:] Twarzą ku nocy. Twórczość literacka Maurycego Szymla, red. Maria Antosik-Piela, Eugenia Prokop-Janiec, Kraków 2015, s. 71–87.
  • „Dziadowie moi!” O postaciach biblijnych w poezji Maurycego Szymla, [w:] Twarzą ku nocy. Twórczość literacka Maurycego Szymla, red. Maria Antosik-Piela, Eugenia Prokop-Janiec, Kraków 2015, s. 27–45.
  • “Of all the men I am the most manly”: Aspects of Gender in the Poetry of Khane Levin, [w:] Women Writers of Yiddish Literature, ed. Rosemary Horowitz, North Carolina 2015, s. 126–157.
  • Pieśni mykwowe, [w:] Mykwa – rytuał i historia, red. Joanna Lisek, Wrocław 2015, s. 223–227.
  • Wstęp, [w:] Mykwa – rytuał i historia, red. Joanna Lisek, Wrocław 2015, s. 11–15.
  • Mykwy w księgach pamięci, [w:] Mykwa – rytuał i historia, red. Joanna Lisek, Wrocław 2015, s. 139–149.
  • Mykwa – rytuał i historia, red. Joanna Lisek, Wrocław 2015.
  • Poza cnue. Miłość w jidyszowej literaturze kobiet, „Cwiszn” (2014) nr 2/3, s. 20–25.
  • Kobiety w Baraku Kultury [wywiad z Przemkiem Prasnowskim, prezesem Fundacji Barak Kultury], „Cwiszn” (2014) nr 2/3, s. 137–143.
  • Sara Szenirer – Matka Bejs Jakow, „Cwiszn” (2014) nr 2/3, s. 67.
  • Recenzja: „Ja się na poetkę nie prosiłam…” – rozważania wokół filmu „Papusza”, „Cwiszn” (2013) nr 4, s. 113–116.
  • Recenzja: Joanna Stöcker-Sobelman, Kobiety Holokaustu. Feministyczna perspektywa w badaniach nad Shoah. Kazus KL Auschwitz-Birkenau, Warszawa 2012, 155 ss., „Studia Judaica” 16 (2013) nr 1, s. 153–156.
  • „Horoskopy nie były zbyt różowe” – żydowskie szkolnictwo na Dolnym Śląsku we wczesnych latach powojennych, „Cwiszn” (2013) nr 3, s. 98–105.
  • „Jestem sobie piękną dziewczyną, czerwone nici przędę” – genderowe odczytanie obrazu kobiecości w żydowskich pieśniach ludowych, „Studia Judaica” 16 (2013) nr 1, s. 91–115.
  • “З усіх мужчин я – наймужніша”. Хана Левіна поетеса феміністка, „Егупець” 22 (2013), s. 327–361.
  • “Поміж чоловіків – я своя людина” – гендерні аспекті Хани Левіної, [w:] Хана Левіна Лепта (Cusztajer) , oprac. Balerija Boguslawska, Kijów 2013, s. 96–104.
  • Orthodox Yiddishism in „Beys Yakov” Magazine in the Context of Religious Jewish Feminism in Poland, w: Ashkenazim and Sephardim: An European Perspective, red. Andrzej Kątny, Izabela Olszewska, Aleksandra Twardowska, Franfurkt am Main 2013, s. 127–154.
  • „Dos loszn fun jidiszkajt” – ortodoksyjny jidyszyzm na łamach „Bejs Jakow” w kontekście religijnego feminizmu żydowskiego w Polsce, [w:] Studia z dziejów trójjęzycznej prasy żydowskiej na ziemiach polskich (XIX–XX w.), red. Joanna Nalewajko-Kulikov przy współpracy Grzegorza P. Bąbiaka i Agnieszki J. Cieślikowej, Warszawa 2012, s. 343–368.
  • Grzeszne wiersze o matce. Pożegnanie z Jidysze Mame?, [w:] Pożegnanie z Matką Polką? Dyskursy, praktyki i prezentacje macierzyństwa we współczesnej Polsce, red. Renata E. Hryciuk, Elżbieta Korolczuk, Warszawa 2012, s. 165–186 [współautorka: Agnieszka Gajewska].
  • „Przy klatce lwa zrzucamy brzemię płci”– genderowe aspekty jidyszowej poezji kobiet, [w:] Oblicza płci. Literatura, red. Małgorzata Karwatowska i Jolanta Szpyra-Kozłowska, Lublin 2012, s. 105–116.
  • „Ze wszystkich mężczyzn jestem najbardziej męska” – genderowe aspekty poezji Chany Lewin, „Midrasz” (2012) nr 1, s. 42–53.
  • Peruka, chodaki i jedwab – poetyckie sukienki w jidyszowej szafie, „Rita Baum” (2011) nr 17, s. 18–23.
  • Jidysz dos loszn fun jidiszkajt. Ortodoksyjny jidyszyzm, „Cwiszn” (2011) nr 3, s. 30–35.
  • Fryderyka Brück. Dziennik ze Stanisławowa, oprac. „Zagłada Żydów. Studia i Materiały” 6 (2010), s. 271–289.
  • Wstęp, [w:] Nieme dusze? Kobiety w kulturze jidysz, red. Joanna Lisek, Wrocław 2010, s. 7–17.
  • „Wszystkich zabrali. Zostałam sama jedna. Bez nikogo”. Dziennik intymny Fryderyki Brück ze Stanisławowa, „Zagłada Żydów. Studia i Materiały” 6 (2010), s. 256–269.
  • Jidysze-Mame – ciało i mit, „Cwiszn” (2010) nr 2, s. 4–11.
  • Jidysz – ginący język kobiet?, „Zadra” 1–2 (2010), s. 16–17.
  • „Słońce jest moim sztandarem, a słowo kotwicą” – wileńskie lata Abrahama Suckewera, „Midrasz” (2010) nr 3, s. 41–46.
  • Dyskurs feministyczny w kobiecej prasie jidysz, [w:] Nieme dusze? Kobiety w kulturze jidysz, red. Joanna Lisek, Wrocław 2010, s. 481–501.
  • Nieme dusze? Kobiety w kulturze jidysz, red. Joanna Lisek, Wrocław 2010.
  • From the Jewish Pope to Ger Tsedek, the Righteous Convert: The Motif of Religious Conversion in Yiddish Literature, „Pinkas. Annual of the Culture and History of East European Jewry” (2010) 16, s. 92–116.
  • Feminist Discourse in Women’s Yiddish Press in Poland, „PaRDeS. Zeitschrift der Vereinigung für Jüdische Studien” 16 (2010), s. 92–116.
  • Pua Rakowska i jej walka o prawa kobiet, „Kwartalnik Historii Żydów” (2009) nr3 (231), s. 290–299.
  • Dzierżoniów na nowo odkryty. Wywiad z Rafaelem Blauem, „Słowo Żydowskie” (2009) nr 7(449), s. 18–21.
  • „Z przeklętego jesteśmy pokolenia”. Żydowska grupa Jung Wilne i wileńskie Żagary, [w:] Żagary. Środowisko kulturowe grupy literackiej, red. Tadeusz Bujnicki, Krzysztof Biedrzycki, Jarosław Fazan, Kraków 2009, s. 228–250.
  • Teatras, [w:] Žydai Lietuvoje. Istorija, kultūra, paveldas [Żydzi na Litwie. Historia, kultura, dziedzictwo], Vilnius 2009, s. 251–255.
  • Jidiszer Jiszew in Niderszlezje. Żydowskie osiedle na Dolnym Śląsku, „Słowo Żydowskie” (2008) nr 9–10, s. 12–14.
  • Problematyka kobieca w księgach pamięci, „Literatura Ludowa” (2008) nr 3, s. 290–299.
  • Perspektywa genderowa w studiach nad kulturą jidysz – postulaty badawcze, [w:] Jidyszland – polskie przestrzenie, red. Ewa Geller, Monika Polit, Warszawa 2008, s. 170–196.
  • Dyskurs feministyczny w kobiecej prasie jidysz, „Pamiętnik Literacki” 4 (2008), s. 61–77.
  • Jung Wilne – żydowskie Żagary?, [w:] Wilno literackie na styku kultur, red. Tadeusz Bujnicki, Krzysztof Zajas, Kraków 2007, s. 221–234.
  • Jidiszer Jiszew in Niderszlezje. Żydowskie Osiedle na Dolnym Śląsku, Wrocław 2006.
  • Chaim Grade, „Midrasz” (2007) nr 10, s. 50–53.
  • Chaim Grade, [w:] Dictionary of Literary Biography, Yiddish Writers, Columbia 2007, s. 74–82.
  • Chaim Grade, [w:] Encyclopedia Judaica, vol. 8, eds. Michael Berenbaum, Fred Skolnik, Detroit 2006, s. 24–25.
  • Between Mussarism and Yiddishism: Identity Problems in Chaim Grade’s Early Works, [w:] Central and East European Jews at the Crossroads of Tradition and Modernity, eds. Jurgita Siauciunaite-Verbickiene, Larisa Lempertiene, Vilnius 2006, s. 165–174.
  • Między Warszawą a Wilnem. Kontakty środowisk literackich w okresie międzywojennym, „Studia Judaica” 9 (2006) nr 1, s. 69–82.
  • Funkcja języka jidysz w kształtowaniu dramatu i teatru żydowskiego, [w:] Teatralna Jerozolima. Przeszłość i teraźniejszość, red. Anna Kuligowska-Korzeniewska, Warszawa 2006, s. 15–27.
  • Recenzja: Sławomir Żurek, Synowie księżyca. Zapisy poetyckie Aleksandra Wata i Henryka Grynberga w świetle tradycji i teologii żydowskiej, „Studia Judaica” 8 (2005) nr 1–2, s. 317–323.
  • Jung Wilne – żydowska grupa artystyczna, Wrocław 2005 [monografia].
  • Fascynacja czy strach? Wizja rewolucji we wczesnej twórczości Chaima Gradego, „Studia Judaica” 7 (2004) nr 1, s. 79–93.
  • Litewska Jerozolima (Wilno jako centrum kultury żydowskiej), [w:] Od starożytności do współczesności. Język – literatura – kultura. Księga poświęcona pamięci prof. Jerzego Woronczaka, Wrocław 2004, s. 229–245.
  • Konsekwencje przemian politycznych po 1935 r. w działalności artystycznej grupy Jung Wilne, [w:] Żydzi i judaizm we współczesnych badaniach polskich, red. Krzysztof Pilarczyk, t. 3, Kraków 2003, s. 409–416.
  • Obraz narodu żydowskiego w poezji Maurycego Szymla, [w:] Żydzi w literaturze, Katowice 2003, s. 51–64.
  • O tożsamości grupy artystycznej Jung Wilne, [w:] Wilno i świat. Dzieje środowiska intelektualnego, red. Elżbieta Feliksiak i Mariusz Leś, t. 2, Białystok 2002, s. 105–118.
  • Meno samburio Jung Wilne bruozai, „Metai” 10 (2001), s.104-110.
  • „Dziadowie moi!” – O postaciach biblijnych w poezji Maurycego Szymla, „Studia Judaica” (2000) nr 2, s. 191–209.
  • Dzieje i kultura Żydów na Śląsku. Międzynarodowa konferencja naukowa (Wrocław 13–15 V 2000), „Studia Judaica” 3 (2000) nr 1, s. 117–121.

Przekłady z jidysz

  • Chava Rosenfarb, Drzewo życia, t. 2, Łódź 2016 [współautorzy przekładu: Natalia Krynicka, Magdalena Ruta, Marek Tuszewicki].
  • Chava Rosenfarb, Drzewo życia, t. 1, Łódź 2015 [współautorka przekładu: Magdalena Ruta].
  • Przekłady wierszy Kadii Mołodowskiej, Rozy Jakubowicz, Ester Szumiaczer, „Midrasz”(2015) nr 4.
  • Jente Serdacka, Bez mieszkania, „Cwiszn” (2014) nr 2/3, s. 83–85.
  • Przekłady poezji Kadii Mołodowskiej i Chany Lewin, „Rita Baum” (2011) nr 17, s. 24–40.
  • Pua Rakowska, Wspomnienia żydowskiej rewolucjonistki. CZYTAJ
  • Pejsech Nowik, Nowy żydowski dom: Dolny Śląsk, „Rita Baum” (2009) nr 14, s. 70–73.
  • Frida Himlblau, Pomoc medyczna w Pińczowie, [w:] Tam był kiedyś mój dom. Księgi pamięci gmin żydowskich, wyb. i oprac. Monika Adamczyk-Garbowska, Adam Kopciowski, Andrzej Trzciński, Lublin 2009, s. 147–150.
  • Frida Himlblau (Koze), Edukacja początkowa żydowskich dziewcząt, [w:] Tam był kiedyś mój dom. Księgi pamięci gmin żydowskich, wyb. i oprac. Monika Adamczyk-Garbowska, Adam Kopciowski, Andrzej Trzciński, Lublin 2009, s. 209.
  • Chaim Grade, Ezechiel, „Midrasz”(2007) nr 10, s. 56.
  • Chaim Grade, Studnia, „Midrasz” (2007) nr 10, s. 53–55.

Projekty badawcze

  • Kanon literatury wspomnieniowej Żydów polskich, NPRH, moduł: Dziedzictwo Narodowe, czas realizacji 2017–2022, partnerzy: Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, Państwowe Wydawnictwo Naukowe PWN; główny wykonawca, redaktor serii, koordynator grupy tłumaczy z języka jidysz.
  • Opracowanie antologii twórczości Żydów łódzkich okresu międzywojennego w ramach projektu „Kultura literacka Łodzi do 1939 roku”, realizowanego na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Łódzkiego (0100/NPRH4/H1a/83/2015 finansowany przez Narodowy Program Rozwoju Humanistyki); wykonawca, tłumacz.
  • Chava Rosenfarb, Drzewo życia, t. 2, dofinansowanie: Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu „Promocja literatury i czytelnictwa; priorytet: Literatura”. Lata realizacji projektu: 2016–2018; wykonawca – tłumaczenie i opracowanie.
  • Chava Rosenfarb, Drzewo życia, t. 1, dofinansowanie: Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu „Promocja literatury i czytelnictwa; priorytet: Literatura”. Lata realizacji projektu: 2015–2017; wykonawca – tłumaczenie i opracowanie.
  • Projekt Żydowskiego Instytutu Historycznego pełnej edycji dokumentów Podziemnego Archiwum Getta Warszawskiego (Archiwum Ringelbluma), realizowanym pod kierunkiem prof. dr. hab. Tadeusza Epszteina i dr Eleonory Bergman ze środków Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki. 2013–2016; wykonawca – tłumacz.
  • Projekt Fundacji Bente Kahan: Jidysz far ale czyli jidysz dla wszystkich. Promowanie wiedzy o kulturze i języku jidysz w Polsce i w Norwegii w ramach programu „Promowanie różnorodności kulturowej i artystycznej w ramach europejskiego dziedzictwa kulturowego” PL 09; wykonawca (w zakresie: tłumaczeń, nauczania jidysz, przygotowania wystawy: Babiniec – kobiety w kulturze jidysz).
  • Kobieca poezja jidysz od początku dwudziestego wieku do Zagłady, N N103 2238 33, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, 2007–2010, kierownik projektu.
Kontakt
joanna.degler[at]gmail.com

Terminy konsultacji
Motto
Byli tacy, co rodzili się. Byli tacy, co umierali. Byli też i tacy, którym to było mało.
PRYWATNIE
Mama Marty i Witka, babcia Szmulika i Hani, właścicielka kota Toffika.

ZAINTERESOWANIA
Wiele, m.in. przestrzeń kobiet w kulturze jidysz; styl art-deco; nie mainstreamowe szafiarstwo.